Absurdism | หากโลกไร้ความหมาย เรายังควรลุกจากเตียงอยู่ไหม?

เคยไหมที่จู่ๆ ก็ตั้งคำถามกับตัวเองว่า "เรากำลังทำอะไรอยู่?" ท่ามกลางกิจวัตรซ้ำๆ อย่างการตื่นนอน, ทำงาน, กินข้าว, แล้วก็นอน... ทั้งหมดนี้เพื่ออะไรกันแน่? หากความรู้สึกนี้เคยผ่านเข้ามาในความคิดของคุณ ยินดีด้วยครับ คุณอาจกำลังสัมผัสกับแก่นแท้ของปรัชญาที่เรียกว่า Absurdism

Absurdism คืออะไร?

Absurdism หรือ "ปรัชญาแห่งความไร้สาระ" ไม่ได้หมายความว่าทุกอย่างในชีวิตเป็นเรื่องตลกโปกฮา แต่แก่นของมันคือ "ความขัดแย้ง" ระหว่างสองสิ่ง:

1. ความปรารถนาของมนุษย์ที่จะค้นหา "ความหมาย" หรือ "เป้าหมายสูงสุด" ของชีวิต
2. ความเงียบงันของจักรวาลที่ไม่เคยให้คำตอบนั้นกับเราเลย

ความตึงเครียดระหว่างการตั้งคำถามที่ไม่สิ้นสุดของเรากับความว่างเปล่าของคำตอบนี่เองคือ "ภาวะไร้สาระ" (The Absurd) มันคือการตระหนักว่าเราเป็นสิ่งมีชีวิตที่โหยหาเหตุผล... ในจักรวาลที่ไม่มีเหตุผลใดๆ มารองรับ

จุดเริ่มต้นที่ทำให้โลกรู้จัก Absurdism

แนวคิดนี้ถูกทำให้เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางโดยนักปรัชญาและนักเขียนรางวัลโนเบลชาวฝรั่งเศส อัลแบร์ กามู (Albert Camus) ในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ท่ามกลางความรู้สึกเคว้งคว้างและสูญเสีย กามูได้นำเสนอแนวคิดนี้ผ่านงานเขียนชิ้นสำคัญอย่าง "The Myth of Sisyphus" (ตำนานซิซิฟัส)

ซิซิฟัสคือวีรบุรุษในตำนานกรีกที่ถูกลงโทษให้เข็นหินก้อนยักษ์ขึ้นไปบนยอดเขาชั่วนิรันดร์ ทุกครั้งที่เขาใกล้จะถึงยอด หินก็จะกลิ้งกลับลงมาที่เดิมเสมอ... ช่างเป็นการกระทำที่ไร้ความหมายและซ้ำซาก เหมือนกับชีวิตประจำวันของใครหลายคน แต่กามูเสนอว่า ช่วงเวลาที่ซิซิฟัสเดินลงจากเขาเพื่อไปเข็นหินอีกครั้งนั่นแหละคือช่วงเวลาที่เขามี "อิสระ" เขาตระหนักในชะตากรรมอันไร้สาระของตน แต่ก็ยังเลือกที่จะ "เข็นต่อไป" การยอมรับและกบฏต่อความไร้สาระนี่เองคือหัวใจของ Absurdism

The Stranger: หนังสือที่เปลี่ยนวิธีมองโลก

หาก "The Myth of Sisyphus" คือภาคทฤษฎี "The Stranger" (คนนอก) ก็คือภาคนิยายที่ทำให้ Absurdism มีชีวิตขึ้นมา ตัวเอกของเรื่อง เมอร์โซ (Meursault) คือชายที่ใช้ชีวิตไปตามสัญชาตญาณ เขาไม่ร้องไห้ในงานศพแม่, ไม่รู้สึกรักแฟนสาวอย่างที่สังคมคาดหวัง, และลงมือฆ่าคนบนชายหาดเพียงเพราะ "ดวงอาทิตย์มันจ้าเกินไป" เขาคือ "คนนอก" ของสังคม เพราะเขาปฏิเสธที่จะเล่นละครตามกฎเกณฑ์และความคาดหวังจอมปลอม การกระทำของเขาอาจดูไร้เหตุผล แต่สำหรับชาว Absurdist แล้ว เขาคือมนุษย์ที่ซื่อตรงต่อความรู้สึกของตนเองอย่างถึงที่สุดในโลกที่ไร้สาระ

เรากำลังมีแนวคิดแบบนี้อยู่ไหม?

ลองถามตัวเองดู... คุณเคยรู้สึกเบื่อหน่ายกับเป้าหมายที่สังคมมอบให้ (เรียนดีๆ, งานดีๆ, แต่งงาน, มีบ้าน) หรือไม่? คุณเคยเลือกทำอะไรบางอย่างเพียงเพราะมัน "รู้สึกดี" ณ ขณะนั้น โดยไม่สนใจผลลัพธ์ในระยะยาวไหม? หรือคุณเคยหัวเราะให้กับโชคร้ายของตัวเอง เพราะรู้สึกว่ามันช่างไร้สาระสิ้นดี? ถ้าใช่... แนวคิดแบบ Absurdist อาจอยู่ใกล้ตัวคุณกว่าที่คิด

ผิดไหมที่เป็น Absurdist?

ไม่ผิดเลย! สิ่งสำคัญคือต้องเข้าใจว่า Absurdism ไม่ใช่ Nihilism (สุญนิยม) ที่เชื่อว่าทุกสิ่งว่างเปล่าและไม่มีอะไรดีงาม แต่ Absurdism คือการยอมรับว่า "แม้ชีวิตจะไม่มีความหมายที่ถูกกำหนดไว้ล่วงหน้า แต่เราสามารถสร้างคุณค่าและความสุขขึ้นมาได้เอง"

กามูเสนอทางออก 3 ประการเมื่อเราเผชิญหน้ากับความไร้สาระ: การกบฏ (Revolt), อิสรภาพ (Freedom), และ แรงปรารถนา (Passion)

• กบฏ: คือการมีชีวิตอยู่ต่อไปและปฏิเสธที่จะยอมแพ้ต่อความไร้สาระ
• อิสรภาพ: คือการตระหนักว่าเมื่อไม่มีกฎเกณฑ์สวรรค์ เราก็เป็นอิสระที่จะใช้ชีวิตตามคุณค่าที่เราเลือกเอง
• แรงปรารถนา: คือการใช้ชีวิตอย่างเข้มข้นและดื่มด่ำกับทุกประสบการณ์ เพราะนี่คือสิ่งเดียวที่เรามี

ดังนั้น การเป็น Absurdist ไม่ใช่การยอมจำนนต่อความว่างเปล่า แต่คือการเต้นรำอย่างสุดเหวี่ยงบนเวทีที่เงียบงันและมืดมิด มันคือการ "มีความสุข" กับการเข็นหินของเราเอง... ในทุกๆ วันของชีวิต